بنا بر اين محال است عقل و همچنين ساير حقايق با اينكه همه احكام آنها از خود پروردگار است حاكم بر او و مقتضى در او باشد به حكم و اقتضايى كه خود پروردگار آن را به عقل و ساير حقايق داده و بعد از دادن هم ، بر آنها قاهر و غالب است ، چون بقاى آن حكم و اقتضا براى عقل و ساير حقايق نيز از ناحيه خدا است . به عبارت ديگر هر حكم و اقتضايى كه در هر چيزى هست وجود و بقايش در آن چيز ، اثرى است كه خدا به آن داده ، و معنا ندارد موجودى چيزى را به عين همان ملكى كه خداى تعالى آن را مالك است مالك باشد پس مالك على الاطلاق اوست و بطور كلى به هيچ وجهى از وجوه خودش مملوك واقع نمىشود . بنا بر اين اگر فرضا خداوند به گنهكار ثواب داده و ثوابكار را عقاب كند و يا هر كار ديگرى كه بخواهد انجام دهد مىتواند و كسى نيست كه او را منع كند نه عقل و نه موجودى از خارج ، چيزى كه هست خودش ما را به دو وعده اى كه داده دلگرم فرموده است ، يكى اينكه وعده به سعادت و حسن جزا و وعيد به شقاوت و سوء جزا ، و نيز خبر داده كه به وعده خود وفا مىكند : « إِنَّ اللَّه لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ » « 1 » دوم اينكه از طريق وحى و عقل ما را به امورى خبردار نموده و دنبالش هم فرموده كه او جز حق نمىگويد ، از اين جهت دلها مطمئن و خاطرها آسوده شده ، به طورى كه جاى شبهه اى نمانده « وَالْحَقَّ أَقُولُ » « 2 » نظير اين مطلبى كه به زبان قرآنش بيان شده ، در احكام ضرورى عقلى هم قرار داده . و اتفاقا مقتضاى اسماى حسنايش هم تا آنجا كه از تعليمات خود آن جناب به دست آمده همين است . ليكن با همه اينها همانطورى كه گفتيم نه آن قوانين كلى و احكام ضرورى عقل و نه آن وعده هايى كه در قرآن كريمش داده و نه آن اقتضاآتى كه در اسماى حسناى اوست هيچيك مانع قدرت او نمىشود . باز هم مالك على الاطلاق هست و هر عملى كه بخواهد و هر حكمى كه اراده كند مىكند كما اينكه خودش فرمود : « لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْئَلُونَ » « 3 » و اين معنا هم ، خود اسمى است از اسماى او ، اسمى است كه علم احدى از مخلوقاتش راه به كنه آن نمىبرد . زيرا آنچه كه ما از اسماى او مىدانيم چيزهايى است كه از دريچه مفاهيم به آن پى برده و سپس به همان نسبت آثار وجوديش را تشخيص داده‌ايم . از اينجا مىفهميم كه اگر از بارى تعالى در عالم وجود آثارى است كه ما نمىتوانيم آن را تشخيص دهيم

--> ( 1 ) بدرستى خداوند خلف وعده نمىكند . سوره آل عمران آيه 9 - سوره رعد آيه 33 . ( 2 ) حق را مىگويم . سوره ص آيه 84 . ( 3 ) در كارهايى كه مىكند بازخواست نمىشود و آنها خودشان بازخواست خواهند شد . سوره انبيا آيه 23 .